Harddiskler nadiren bir anda, hiçbir işaret vermeden bozulur. Laboratuvarımıza gelen disklerin önemli bir kısmında, müşterilerimiz geriye dönüp baktığında haftalar hatta aylar önce bazı uyarı işaretleri fark ettiklerini söylüyor: “Bir süredir yavaşlamıştı”, “Arada bir garip bir ses geliyordu”, “Bazı dosyalar açılmıyordu.” Bu yazıda, bir harddiskin bozulmaya başladığını gösteren en yaygın yedi işareti ve her biri karşısında ne yapmanız gerektiğini anlatıyoruz.
Önemli bir not: Bu işaretlerden birini görmeniz diskinizin kesinlikle bozulacağı anlamına gelmez; ancak yedeğinizi hemen almanız gerektiği anlamına gelir. Disk henüz çalışırken alınan bir yedek, sonrasında yapılacak herhangi bir veri kurtarma işleminden her zaman daha ucuz ve daha garantilidir.
1. Belirgin yavaşlama ve takılmalar
Bilgisayarınız eskisine göre çok daha yavaş açılıyorsa, dosya açarken veya kopyalarken sık sık “yanıt vermiyor” durumuna düşüyorsa ve bu durum yazılım güncellemeleri veya virüs taramasıyla açıklanamıyorsa, diskin yüzeyinde okunamayan alanlar (bad sector) oluşmaya başlamış olabilir. Disk, okuyamadığı bir alanı defalarca okumaya çalışır; bu da takılmalara neden olur.
Ne yapmalı? Önemli dosyalarınızı başka bir diske kopyalayın. Kopyalama sık sık takılıyorsa, en önemli klasörlerden başlayın ve tüm diski tek seferde kopyalamaya çalışmayın.
2. Yeni ve alışılmadık sesler
Sağlıklı bir harddisk hafif bir vızıltı ve okuma sırasında yumuşak tıkırtılar çıkarır. Ancak düzenli aralıklarla tekrarlanan sert tık sesleri, cızırtı, sürtünme ya da bip sesi, mekanik bir sorunun habercisidir. Özellikle ritmik tık sesi, okuma kafalarının zorlandığını gösterir.
Ne yapmalı? Bu en ciddi uyarı işaretidir. Disk hâlâ çalışıyorsa yalnızca en kritik dosyalarınızı hızla kopyalayın, ardından diski kapatın. Disk tanınmıyorsa veya ses sürekli hâle geldiyse diski hiç çalıştırmayın.
3. Açılmayan veya bozuk görünen dosyalar
Daha önce sorunsuz açılan fotoğrafların yarısının gri görünmesi, belgelerin “dosya bozuk” hatası vermesi ya da videoların belirli bir noktada donması, dosyaların bulunduğu alanların okunamadığını gösterebilir.
Ne yapmalı? Bozuk dosyaları tekrar tekrar açmaya çalışmayın; her deneme, zayıf alanı yeniden zorlar. Sağlam dosyalarınızın yedeğini alın.
4. Diskin bir görünüp bir kaybolması
Harici diskin bağlantısının sık sık kopması, dahili diskin bazen BIOS’ta görünüp bazen görünmemesi, kablo ve port sorunlarından kaynaklanabileceği gibi, zayıflayan bir kafa veya elektronik sorunun da işareti olabilir.
Ne yapmalı? Önce kabloyu ve portu değiştirerek bir kez deneyin. Sorun devam ediyorsa diskin kendisinde bir arıza vardır; verilerinizi kopyalamaya çalışırken bağlantı kopuyorsa daha fazla zorlamayın.
5. SMART uyarıları
Harddiskler, SMART (Self-Monitoring, Analysis and Reporting Technology) adı verilen bir sistemle kendi sağlık durumlarını izler. BIOS’ta açılışta “SMART status bad” uyarısı, ya da disk sağlığını gösteren bir programda “yeniden atanmış sektör” (reallocated sectors), “bekleyen sektör” (pending sectors) veya “düzeltilemeyen hatalar” değerlerinin artması, diskin yıprandığını gösterir.
Ne yapmalı? SMART uyarısı, diskin çalıştığı ama güvenilmez hâle geldiği anlamına gelir. Yedeğinizi hemen alın ve diski değiştirmeyi planlayın. SMART değerleri iyi görünse bile disk bozulabilir; bu yüzden SMART’ı tek güvence olarak görmeyin.
6. Sık sık “disk denetimi” ve dosya sistemi hataları
Bilgisayarın açılışta sık sık disk denetimi (CHKDSK) yapması, klasörlerin kaybolması, dosya adlarının anlamsız karakterlere dönüşmesi veya Windows’un diski onarmayı önermesi, dosya sisteminin zarar gördüğünü gösterir. Bu bazen ani elektrik kesintilerinden, bazen de altta yatan bir yüzey sorunundan kaynaklanır.
Ne yapmalı? Önemli verileriniz yedeksizse, onarım araçlarını çalıştırmadan önce yedek alın. Onarım araçları dosya sistemini tutarlı hâle getirmek için bazı dosyaları silebilir veya taşıyabilir.
7. Aşırı ısınma
Normalden çok daha sıcak çalışan bir disk, motor veya elektronik bileşenlerin zorlandığını gösterebilir. Ayrıca yetersiz havalandırma, diskin ömrünü kısaltan başlı başına bir etkendir. Özellikle kapalı dolaplarda çalışan masaüstü bilgisayarlarda ve havalandırma delikleri tıkanmış dizüstü bilgisayarlarda sık görülür.
Ne yapmalı? Bilgisayarın havalandırmasını kontrol edin, tozdan arındırın. Disk sıcaklığı yüksek kalmaya devam ediyorsa yedek alın ve diski değerlendirin.
Bu işaretleri gördüğünüzde yapmamanız gerekenler
- Diski “kendine gelsin” diye defalarca yeniden başlatmayın.
- Arızalı diske kurtarma veya “disk onarma” programı kurmayın.
- Ses yapan diskte tüm diski taramaya veya birebir kopyalamaya çalışmayın; yoğun okuma son kalan sağlam kafayı da bozabilir.
- Diski açmayın, vurmayın, dondurucuya koymayın.
Yedeğiniz yoksa ve disk artık açılmıyorsa
Uyarı işaretleri geç fark edildiyse ve disk artık tanınmıyorsa, bu noktadan sonra yapılacak her deneme kurtarma şansını azaltır. Diski kapatın ve profesyonel bir değerlendirme yaptırın. Harddisk veri kurtarma sayfamızda arıza türlerini ve nasıl çalıştığımızı, disk tanınmıyor rehberimizde ise güvenle yapabileceğiniz kontrolleri bulabilirsiniz.
En iyi önlem: düzenli yedek
Hiçbir harddisk sonsuza kadar çalışmaz. Bir diskin bozulup bozulmayacağı değil, ne zaman bozulacağı sorusu önemlidir. Bu yüzden en etkili önlem, önemli verilerinizin her zaman en az bir kopyasının başka bir ortamda bulunmasıdır. Basit ve etkili bir yedekleme düzeni için 3-2-1 yedekleme kuralı yazımıza göz atabilirsiniz.